Waar gaat het eigenlijk over, Thé?

Op zoek naar de belofte in een verhaal

Verhalen vertellen is een kunst. Als ik vroeger op de middelbare school moest uitleggen waarom ik mijn proefwerk niet geleerd had, hielp het als ik van tevoren een overtuigend – bij voorkeur aangrijpend – verhaal had voorbereid. Iets met ziekte en ongelukken hielp altijd goed. Met een beetje verbeeldingskracht en raffinement kon je zo veel leraren om de tuin leiden. Verhaaltjes verzinnen vond ik sowieso leuk. Ik heb er mijn vak van gemaakt.

Het nieuwe goud

En nu… Verhalen zijn het nieuwe goud. In organisaties, bij leiderschapskwesties, PR en marketing begint men het door te krijgen. Met een goed verhaal heb je wat in de melk te brokkelen, kun je inspireren en motiveren en zelfs zaken voor elkaar krijgen die zonder een goed verhaal niet zouden lukken. Verhalen beklijven beter dan feiten. Er zijn boeken vol geschreven over de kracht van verhalen, de impact van verhalen, waarom ons brein verhalen beter onthoudt, waarom leiders een goed verhaal moeten hebben, over storytelling in marketing en nog veel meer. Dat is mooi, want brood op de plank voor mij als storyteller. Maar pas op…

Meer lezenWaar gaat het eigenlijk over, Thé?

De kapitale kracht van geluk

Het geluk volgens Ricardo Semler

Hoe kan ik van mijn werknemers de gelukkigste medewerkers van de wereld maken?’ Ricardo Semler was gitarist toen hij een jaar of 30 geleden de fabriek van zijn vader overnam. Zo’n fabriek leiden daar had hij eigenlijk helemaal geen zin in, want hij volgde liever zijn passie. Maar door die bewuste geluksvraag te stellen slaagde de Braziliaan erin een imperium op te bouwen en is hij inmiddels een van de rijkste  – en gelukkigste – ondernemers van de wereld.

De kapitale kracht van geluk

Tegenlicht van de VPRO zond onlangs een documentaire uit over Semler en ik bleef aan de buis gekluisterd. Ik wilde weten: hoe kan je door geluk zo rijk worden? Hoe pak je dat aan?

Meer lezenDe kapitale kracht van geluk

Geen last – een parabel uit de Tao..

‘Als we maar gelukkig zijn dit nieuwe jaar…’, zei iemand toen we nieuwjaarswensen uitwisselden.

Ik moest denken aan een parabel uit de Tao.
Een koning die al een hele tijd niet gelukkig was, raadpleegde zijn arts. ‘Maak me gelukkig, dan zal ik een rijk man van je maken, zo niet dan hak je kop eraf.’
De arts was wanhopig. Want hoe maak je iemand gelukkig? Maar hij beloofde erop te mediteren. Na een week mediteren dacht hij het gevonden te hebben. Hij zei tegen de koning: ‘Als u het hemd zou kunnen krijgen van iemand die gelukkig is, dan zult u weten wat geluk is.’
‘Zoek zo’n hemd!’, riep de koning uit. De arts ging op weg en bezocht de rijkste man van het land en vroeg hem om zijn hemd. Maar de man zei: je mag zoveel hemden van me hebben als je wilt, maar ik ben niet gelukkig.’
De arts zocht heel veel mensen op, maar niemand was gelukkig.
Toen hoorde de arts in de nacht een mooie melodie. Hij vroeg zich af wie dat was, die zo mooi speelde en besloot op zoek te gaan.
Bij de rivier in de diepste duisternis vond hij een man die op zijn fluit speelde. Het was prachtige muziek waar je onmiddellijk heel blij van werd. De arts was opgetogen. Nu heb ik eindelijk iemand gevonden die gelukkig lijkt te zijn.
‘Mag ik uw hemd?’, vroeg de arts.
De fluitspeler antwoordde: ‘ik heb geen hemd. U kunt dat niet zien, want het is donker, maar ik heb helemaal geen kleren.’
‘Hoe kunt u dan gelukkig zijn?’, vroeg de arts
De man zei: de dag dat ik alles kwijtraakte werd ik gelukkig. Ik heb niets, ik heb mezelf niet eens. Ik speel niet op een fluit, het universum speelt door mij heen. Ik heb geen enkele last, niet van mijzelf, niet van spullen, niet van verplichtingen, goederen of kleren. En daarom ben ik gelukkig…

Oud indianenverhaal

Dit oude indianenverhaal wil ik niemand onthouden…

Toen de Schepper de aarde, de zee, de planten, de bomen en de dieren geschapen had en hij met de mens bezig was, zat hij met een probleempje. Hij riep daarom alle dieren bijeen en legde hen zijn dilemma voor. Hij zei: ‘ik heb nu de mens bijna af en er is iets wat ik goed voor ze moet verstoppen. Want ze mogen het pas ontdekken als ze er aan toe zijn.’
De dieren waren nieuwsgierig. ‘Wat is dat dan, wat u wilt verstoppen?’
‘Het is het besef dat de mens zijn eigen werkelijkheid creëert’, antwoordde hij.
‘Ik weet een plekje’, zei de buffel. ‘Verstop het diep in de aarde, daar vinden ze het nooit’.
‘Nee’, zei de Schepper. ‘Ik heb de mens zo geschapen dat hij zeker gaat graven en dan vindt hij het.’
‘Verstop het dan op de bodem van de zee’, zei de haai.
‘Nee’, zei Schepper, ‘ook daar zal hij kijken. De mens houdt van ontdekkingen’.
‘Hoog in de lucht dan’, zei de adelaar.
‘Nee, hij zal ook zeker de lucht in gaan.’
De dieren keken elkaar aan. Nou, dat was ook wat.
Toen strekte grootmoeder Mol zich uit. Ze was blind, maar had een scherp inzicht.
‘Stop het in henzelf’, zei ze zacht. ‘Daar kijken ze vast niet zo snel’.
Goed idee, zei God.
En zo geschiedde.

Verhalen als leidraad voor de zoektocht naar geluk

De held in je eigen verhaal

Het pad van persoonlijk leiderschap



You are the storyteller of your own life, you can create your own legend or not…’
– Isabelle Allende
Mensen zijn gelukszoekers. Ons verlangen naar meer creativiteit, meer liefde, meer geld, meer vrijheid, meer ruimte zet ons voortdurend in beweging. Ergens op een punt aan de horizon moet de verloren gewaande schat liggen, vermoeden we. Dus gaan we op reis. Maar wat we vaak niet beseffen is dat alleen de reis naar binnen de verloren schat – ons creatieve potentieel – zal openbaren.

De verloren schat

Verhalen vormen de blauwdruk van deze eeuwige zoektocht naar vervulling. Ze vertellen ons hoe we de verloren schat  – de heilige graal – kunnen terugvinden, op welke bezwaren en obstakels we stuiten, hoe we moeten volharden, welk gedrag gewenst is en welke verschijningsvormen onze vijand kan aannemen.
Verhalen laten ons zien dat het terugveroveren van de schat – ons innerlijk potentieel – allerlei risico’s met zich meedraagt. Er is moed voor nodig en bepaalde zaken, die we liever niet willen zien, moeten nu recht aangekeken worden. Of zelfs vernietigd.

Innerlijke monsters

Het monster dat we moeten overwinnen zit meestal in onszelf. Het representeert  de negatieve energie die de schat verborgen houdt zodat we er niet over kunnen beschikken. Het zijn de oude opvattingen en overtuigingen die ons weerhouden verder te reiken. Het is ons beperkte bewustzijn dat ons gevangen houdt.
Om de schat te vinden moeten we dingen doen die soms tegen de heersende opinie ingaan. We moeten bijvoorbeeld stoppen met school, een reis maken naar een ver land, een baan opzeggen, een relatie verbreken. Dat kan een gevoel van eenzaamheid of vervreemding opleveren. Misschien moeten we een tijdje hongeren, maar onderweg komt er altijd wel hulp.
En dan, als we de moed hebben de lastige reis vol ontberingen toch voort te zetten, kunnen we de strijd aan met het innerlijke monster. We hervinden de schat en uiteindelijk zullen negatieve energieën getransformeerd worden en voelen we ons completer en gelukkiger. Dat is waar we verhalen over gaan.

Oerverhaal

Eigenlijk is er maar een verhaal en dat is het oerverhaal ‘De reis van de held’, zoals beschreven door Joseph Campbell. Alle verhalen ooit verteld zijn variaties op dit thema. De held wordt opgeroepen zijn vertrouwde omgeving achter te laten, wordt ingewijd in geheimen en mysteries, en pas nadat hij zijn lessen geleerd heeft, keert hij terug naar zijn vertrouwde thuisbasis. Hij heeft zichzelf vernieuwd. Hij heeft nieuwe inzichten verworden, beheerst het spel des levens net even iets beter dan voorheen.

Reflecteren of niet

Maar hoe zit het dan met verhalen zonder happy end of verhalen met een zwart, tragisch of open einde? Of komedies? Daarin lukt het immers helemaal niet de schat te veroveren. Je zou kunnen zeggen dat in dit soort verhalen de zoektocht op een bepaalde manier wordt gethematiseerd. Het heeft te maken met de mate waarin de held in staat is te reflecteren op eigen handelen. De held is te laat (tragedie), leert niet van zijn fouten (komedie) of bijt zich vast in een beperkt bewustzijn waardoor beweging en inzichten uitblijven. In deze gevallen kunnen alleen lezers of luisteraars daar lessen uit trekken.

Het veilige nest verlaten

Dit alles is geen lineair proces maar een cyclische aangelegenheid, de noodzakelijke stadia in een ontwikkelingsproces. Je kunt je verzetten, je kunt je kop in het zand steken, maar op een dag zal het leven je uitnodigen het vertrouwde nest te verlaten en als het niet goedschiks gaat, dan maar kwaadschiks. Je krijgt je ontslag, huis brandt af of je partner verlaat je. Belemmerende verhalen en angsten kunnen je teisteren en je van je energie beroven, maar van verhalen kun je leren dat de beloning groot is als je de moed hebt aan te kijken wat je liever niet wilt zien.

Follow your bliss

Je kunt de held worden in je eigen verhaal – en in dat van anderen – door op zoek te gaan naar dat innerlijk potentieel – door op reis te gaan. Heldendom is niet alleen weggelegd voor stoere, krijgszuchtige mannen in avonturenfilms of voor dappere vrouwen die bereid zijn hun leven te geven voor de grote zaak, ook niet alleen voor getalenteerde kunstenaars, topsporters of leiders van een land of een politieke beweging. Iedereen kan een held zijn. Held zijn betekent mens zijn in alle facetten en toonaarden die je maar kunt bedenken, waarbij ‘je hart volgen’ en misschien wel de meest cruciale factor is. ‘Follow your bliss’, is de boodschap van Campbell.
Je bent niet het slachtoffer van een willekeurig lot, maar de schepper van een betekenisvol plot. Je creëert je eigen mythe, door trouw te blijven aan jezelf en door het verhaal wat je over je eigen leven vertelt.
Dus de vraag is: welk verhaal wil je schrijven? Welk verhaal maakt je sterker en welk maakt je zwakker? Wat voor verhaal leidt je dichter naar je bestemming en wat voor verhalen houden je gevangen in een beperkt bewustzijn? Welke opvattingen of waarden zitten er in je verhaal verpakt? Wat is de rode draad? Is er een terugkerend thema? Wat vertelt het verhaal over je talenten en mogelijkheden?

Drie vragen

Als dramadocent en scenarioschrijver heb ik vele levens bij elkaar gefantaseerd voor de personages in mijn scripts. Bij het schrijven van scenario’s en verhalen zijn altijd drie vragen van belang. De eerste is: wie is de held/hoofdpersoon in dit verhaal? De tweede is: wat wil hij? En de derde vraag is: wat is het grootste obstakel? Als je deze drie vragen goed kunt beantwoorden heb je de basis van je (levens-)verhaal.
Conflicten en contrasten onderweg zijn noodzakelijk voor ontwikkeling. Steeds weer creëer je uitdagingen, uiterst lastige situaties en onmogelijke dilemma’s voor jezelf. Al deze zaken door jou zelf in je script zijn geschreven om ervan te leren en om je diepste wezen – het beste van jezelf – tot expressie te brengen.

Opwindend avontuur

Als je je hart volgt en je angsten tegemoet durft te treden, dan ben je op weg een held te worden. De binnen- en de buitenwereld zijn in balans, je bent krachtig en innerlijk zeker en je durft net even iets verder te reiken omdat je weet dat je de schepper bent van je eigen plot. Het pad van persoonlijke leiderschap wordt zo een opwindend avontuur.
Het resultaat is dat je ‘meester’ wordt over twee werelden. Binnen- en buitenkant zijn op elkaar afgestemd. Dat wat je doet, je werk, je dagelijkse praktijk, is afgestemd op wat je ‘in wezen’ – diep van binnen – wilt.
Dit is waar mijn boek ‘de held in je eigen verhaal – het pad van persoonlijk leiderschap’over gaat. Het is een gids die je door middel van praktische oefeningen, schrijfopdrachten en verhalen helpt bij het schrijven van het beste en meest onweerstaanbare verhaal over jezelf dat je je kunt voorstellen.
Ik wens je een mooie reis!
Hier is info waar je het boek kunt bestellen.
Februari 2012. Mieke Bouma

de boekpresentatie

Op 12 februari is ‘De held in je eigen verhaal’ ten doop gehouden. Het kind was natuurlijk al enige tijd geleden geboren, maar werd gisteren pas aan het volk getoond. Begeleid door verhalen, woorden en een mooi lied. Nu kan de reis beginnen.

Dat is grappig…. wanneer een product aan de wereld getoond wordt, krijgt het daarna vaak een eigen en soms volkomen onverwachte dynamiek. Het begint een leven voor zichzelf. Daar heb je dan niet veel invloed meer op.

De eerste reacties zijn goed!
‘Het is in een ruk uit te lezen’
‘Goed en levendig geschreven’
‘Inspirerend, nieuw boek van @Miekebo’
‘Daverend’
‘De tijd is rijp voor dit boek.’
‘Ik heb het nog niet uit, maar smul ervan’

Lees de column die Bert Stegeman voorlas…
http://bertstegeman.blogspot.com/2012/02/held.html

Lees de column die Marciel Witteman voorlas
http://schrijverstafel.blogspot.com/2012/02/gisteren-bij-miekes-zeer-feestelijke.html

Luister naar het lied van Erwin Wiertz ‘De held in je eigen verhaal’, dat hij maakte ter gelegenheid van het uitkomen van het boek en wat hij vertolkte op 12 februari.



Boek bestellen kan bij:Uitgeverij Business Contact. 
Bol com
Managementboek
en natuurlijk te bestellen bij 
Selexys en anderen winkels en sites…

ook als E-book te bestellen….

Het boek is uit!


De Held in je eigen verhaal – het pad van persoonlijk leiderschap, is 1 februari van de drukker gekomen.

Het boek is, net als mijn boek Storytelling in 12 stappen – op reis met de held, voor een belangrijk deel gebaseerd op de Monomythe (Reis van de Held) van Joseph Campbell enThe Writers Journey van Christopher Vogler. 

Niet alleen voor schrijvers vormt deze mythische verhaalstructuur een onuitputtelijke inspiratiebron, ook mensen met een ander beroep of een andere ambitie doen er hun voordeel mee. 

De Reis van de Held helpt ons te realiseren wat we ten diepste willen en wijst ons de weg naar een zinvolle bestemming. We zijn immers de schrijvers van ons leven en de levensreis die we allemaal maken is een verhaal dat we zelf schrijven. Maar wat voor verhaal is dat eigenlijk?

Het doel van de heldenreis is dat je, zoals Campbell dat noemt, ‘meester’ wordt over twee werelden. Binnen- en buitenkant zijn op elkaar afgestemd. Dat wat je doet, je werk, je dagelijkse praktijk, is afgestemd op wat je ‘in wezen’ – diep van binnen – wilt. 

Het boek is bedoeld om je te helpen de noodzakelijk stappen te zetten zodat je de held kunt worden in je eigen verhaal. 

Op zondagmiddag 12 februari van 16.00 uur tot ca 18.00 uur is er in het Compagnie Café in Amsterdam op de Kloveniersburgwal een feestelijke boekpresentatie. Met verhalen, muziek en interactie.

Ben je geïnteresseerd om hier bij aanwezig te zijn? Meld je dan even aan via info@innessence.nl.


kijk voor meer info op http://www.innessence.nl/held.html

Hartelijks!


Mieke 

Tanzan of Ekido

Van de week werd ik gekaapt door een oud verhaal, een verhaal dat door een luttele aanleiding, terwijl ik dacht dat ik het al lang achter me had gelaten, weer alive and kicking was.
Het verhaal sloeg zijn klauwen uit en dwong mij tot intensief herkauwen van details, gevoelens, beelden, angsten en verontwaardiging.

Het verhaal zelf doet er nu niet toe, want triviaal en inwisselbaar. Je kent dit soort verhalen wel. Het zijn verhalen die deel uit maken van je persoonlijke geschiedenis en die je gemaakt hebben tot wie je nu bent, maar die je – als je ze nog geen goede plek hebt gegeven in je levensbibliotheek – als een duveltje uit een doosje tevoorschijn komen, zich als venijnige demonen vast klampen en zich als wellustige vampiers voeden met jouw emoties.

Dat had ik dus. Het verhaal sprong op mijn nek als de dagelijkse beslommeringen even tot stilstand kwamen, het zat naast me in de auto, was aanwezig tijdens het koken, bij het tandenpoetsen en vlak voor ik ging slapen vleide het zich als een psychologische parasiet op mijn kussen. Steeds weer slaagde het verhaal erin mij te overmeesteren, mij leeg te zuigen. Het was er duidelijk op uit mij zwak te maken; mij te kleineren. Het verhaal was bezig mij een bepaalde overtuiging in mijn maag te splitsen.

Het verhaal had namelijk een stem. Een beetje een honende stem. Die stem zei: ‘Mijn hemel, je bent eigenlijk een enorme domme doos. Dat je dat over je kant hebt laten gaan, zeg. Tjonge jonge… Weet je wat jij had moeten doen? Dat je dat überhaupt gepikt hebt, dat snap ik niet.’
Het verhaal lachte me vierkant uit.

En wat ik er ook tegenin bracht, het verhaal probeerde gelijk te krijgen.

Niet alleen groeide door het verhaal mijn wrok, woede en onmacht, ik werd er ook lichamelijk slap en zwak van. Eigenlijk putte het verhaal me uit en vergiftigde het grote delen van mijn systeem. Ik haatte het verhaal eigenlijk. Ik wilde er van af.

Zo liep ik – al herkauwend – langs de oever van de rivier, terwijl het verhaal zich herhaalde. En misschien kwam het door de rivier, de ganzen, de bleke winterlucht, misschien omdat ik diep ademde… maar even raakte de stem op de achtergrond. En een een andere – zachtere – stem werd hoorbaar: ‘Wie is hier nou de baas?’, vroeg die andere stem.

En ik moest denken aan een verhaal dat door Eckart Tolle wordt beschreven:

Twee zenmonniken, Tanzan en Ekido, lopen langs een landweg die door zware regenval erg modderig is geworden. Vlakbij een dorp ontmoeten ze een jonge vrouw die de weg probeert over te steken, maar de modderstroom is zo diep dat haar zijden kimono erdoor bedorven dreigt te worden. Tanzan neemt haar op in zijn armen en draagt haar naar de overkant van de weg.
De monniken lopen zwijgend verder. 
Vijf uur laten, als ze bij de tempel zijn aangekomen, kan Ekido zich niet langer inhouden: ‘Waarom heb je dat meisje over de weg gedragen? Dat soort dingen horen wij als monniken toch niet te doen?!”
‘Ik heb dat meisje uren geleden al neergezet, antwoordt Tanzan. ‘Draag jij haar nog steeds?’

Toen ik me realiseerde dat ik een beetje op Ekido begon te lijken, heb ik het verhaal van me afgeschud en ben ik met lichtere tred verder gelopen. Ja, even was ik Tanzan en genoot ik van de wolkenlucht, de kou op mijn wangen en het gesnater van de ganzen.

Het duurde maar even want toen merkte ik dat er al weer een ander verhaal bezig was bezit van me te nemen.

Wanneer leer je het nu eens?

Een strijder van het licht weet dat bepaalde situaties zich vaker voordoen.
Regelmatig ziet hij zich voor situaties geplaatst waar hij al eerder mee te maken heeft gehad. Dan zucht hij en vraagt hij zich af waarom er niets veranderd is en waarom hij geen vooruitgang boekt. Steeds weer datzelfde probleem!
‘Dit heb ik al een keer meegemaakt’, klaagt hij tegen zijn hart.
‘Ja, dat is zo’, antwoordt zijn hart, ‘maar je hebt het probleem nooit kunnen oplossen’.
De strijder begrijpt dan dat er herhaalde ervaringen maar een enkel doel hebben: hem leren wat hij maar niet wil leren.
P. Coelho

Aanrijding met een persoon


Het treinpersoneel stond de stroom passagiers met bestemming Utrecht op de kop van het perron in Den Haag op te wachten.
‘Deze trein rijdt niet’.
‘Wat nou weer?!’, mopperde de gefrustreerde meute.
‘Stremming? Storing?’
‘Aanrijding met een persoon…’
Doink. Dat kwam aan.
‘U kunt via Rotterdam of via Leiden reizen’.
Een aantal reizigers stond er ineens besluiteloos en verweesd bij. Hun aktetassen bungelden zwaar aan hun schouders.
Een vrouw verhief haar stem.
‘Waarom moeten ze altijd voor de trein moeten springen als ik naar huis moet!’
De omstanders draaiden zich geschokt in haar richting en bij een van de conducteurs leek iets in het hoofd te knappen.
‘Dat mag u niet zeggen.’ Het kwam er hard en fel uit.
De vrouw keek hem spottend aan en vond dit genoeg aanleiding om er nog een schepje bovenop te doen. Waarom ze dat niet zou mogen zeggen… dat zij ook zo haar problemen had… dat ze niet met die van anderen geconfronteerd wenste te worden. Egoïstische kutgasten…
De conducteur, plotseling bleek, keek haar ontzet aan. Het gemopper van de omstanders verstomde.
De vrouw spuwde haar laatste gal en liep schreeuwend weg.
Wij, de overgebleven passagiers keken naar de conducteur.
Hij stamelde: ‘Zoiets zeg je niet. Dat mag niet. Mijn collega’s zijn nu hard aan het werk om… ik heb dit nu een paar keer meegemaakt. Het is het meest verschrikkelijke wat je kunt meemaken’.
Hij kwam er niet goed meer uit.
En toen gebeurde het. Een wolk van liefde en mededogen omringde plotseling de kleine man. Zag ik tranen in zijn ogen?
Ik dacht aan de persoon die het op deze laatste stralende oktoberdag voor gezien had. En de impact die zijn gruwelijke daad op de gemoederen hier op dit perron had.
Ik zag de passagiers in de gestrande trein voor me.
En de collega’s van de conducteur die nu met een afschuwelijk werkje bezig waren.
En de boze vrouw
De ontdane blik van de conducteur
En ik herinnerde me een tekst van Maya Angelou die ik die dag gelezen had.
‘I’ve learned that you can tell a lot about a person by  the way he or she handles these three things: a rainy day, lost luggage, and tangled Christmas tree lights.’
En ik voeg er aan toe: …of een aanrijding met een persoon.
MB oktober 2011

Gedachten creëren de werkelijkheid

Oud Indiaas verhaal
Een reiziger verdwaalt en komt per ongeluk in het paradijs terecht. Er zijn daar wensbomen die al je wensen vervullen. Hij valt in slaap onder zo’n boom. 
Als hij wakker wordt denkt hij: ik zou willen dat ik iets te eten had.

En onmiddellijk verschijnt er het heerlijkste eten voor hem en eet hij naar hartenlust.

Nu nog een beker wijn, denkt hij en hop, daar heeft hij al een beker wijn in zijn hand. 
Dan begint hij zich zorgen te maken: Wat is dit?, denkt hij…
Is dit een droom? Zijn hier spoken die een loopje met me nemen?

En hup onmiddellijk verschijnen er griezelige spoken die hem bang maken. 

O, help denkt de man, nu maken ze me zeker dood…
En ze maken hem dood.

review boek door Saskia Teppema

Boek: Storytelling in 12 stappen: op reis met de held
Auteur: Mieke Bouma

Waardering: een lekker leesbaar en leerzaam boek voor beginnende en gevestigde schrijvers en vertellers.

Ieder mensenleven zit vol verhalen. De meesten daarvan zitten verstopt onder de waan van de dag, oordelen over eigen zijn en kunnen, of tijdelijk geheugenverlies. Zonde, vindt Mieke Bouma, want juist de persoonlijke verhalen bevatten veel rijkdom niet alleen voor de eigenaar ervan maar ook voor anderen. Het mooie van dit boek is dat Mieke de oude, universele levensreis weet te verbinden met de persoonlijke. Door haar eigen Heldenverhalen zit je er direct in en gaan luikjes uit je eigen geschiedenis op een kier. De verschillende fasen die de Held op zijn reis aflegt zijn zeer herkenbaar en daardoor wordt de voorraad die ergens verscholen ligt, wakker geroepen.

De oefeningen en opdrachten sluiten steeds naadloos aan bij het coherent en overzichtelijk opgebouwde verhaal. Het leuke van dit boekje is dat je snel begrijpt hoe de universele reis van de Held in elkaar zit zodat je het als een verhaal tot je kunt nemen. En daarnaast kun je het als werkboek gebruiken om je verhalen te voorschijn te toveren. Mieke zit lekker naast je als je met de oefeningen aan de slag gaat.

Mieke inspireert mij met haar boek om mijn eigen verhaal serieus te gaan nemen en de storyteller in mij aan het werk te zetten. Ik realiseer me dat ik de Oproep tot het schrijversavontuur vaak in mij voel en dat ik de Weigering ook heel goed ken. Mieke is de Mentor die me over de Drempel gaat helpen. En nu maar hopen dat ik met het schrijven ook in fase 6 beland; het lijkt me heerlijk om de Schijnkoningin een tijdje te zijn. Hoe het dan met mij zal aflopen weet ik niet, maar als ik de hele Reis maak, met haar op de achtergrond, weet ik dat ik er alleen maar een betere schrijver van kan worden.

Een aanrader dus. Vlot geschreven met veel aansprekende voorbeelden uit real life, boeken en films. Er is nu geen excuus meer om je verhaal onder de pet te houden!

Saskia Teppema – http://www.saskiateppema.nl/


Dank je Saskia!

interview schrijven online

Interview met Mieke Bouma

Auteur van Storytelling in 12 stappen – op reis met de held

Storytelling in 12 stappen, op reis met de held heet het gloednieuwe schrijfboek van schrijfdocente en scenarischrijfster Mieke Bouma. In het boek behandelt ze de twaalf stappen die De Held moet doorlopen op zijn reis door het mythologische oerverhaal. Louis Stiller sprak met haar over de opzet van zijn boek.

Is dit een boek over vertellen, zoals de titel suggereert?
Voor de term storytelling is nog geen goede Nederlandse term gevonden. Misschien kun je beter spreken over een narratieve praktijk, waarbij het gaat om het ontwikkelen, schrijven, vertellen en delen van verhalen in brede zin. Het boek biedt daarom richtlijnen en inspiratie voor het construeren, vertellen en schrijven verhalen voor iedereen die van verhalen houdt en ze wil leren schrijven of vertellen.
Gaat dit boek over helden?
Ieder goed verteld verhaal kun je beschouwen als een reis of een avontuur waarin de hoofdpersoon – de held dus – wordt uitgedaagd zijn gewone leventje achter zich te laten om een onbekend avontuur aan te gaan. Tijdens dat avontuur wordt hij op de proef gesteld. Hij moet moeilijkheden overwinnen, moed tonen en soms letterlijk door de hel. Aan het einde is de held (of de groep waar hij deel van uitmaakt) niet meer wie hij aan het begin was. Hij is wijzer, gelukkiger of minder eenzaam geworden, en heeft bepaalde inzichten verworven. En als het slecht afloopt, dan zijn er toch lessen geleerd en is de gemeenschap verrijkt.
De held kan dus een man zijn of een vrouw. De held is oud of jong, alledaags of mythisch. Hij kan een dier zijn of een ding, maar hij kan ook een groep, een merk, een bedrijf of een gemeenschap zijn. Maar je kan ook zelf de held zijn in je eigen levensverhaal.
Voor wie is dit boek bedoeld? 
Dit is een praktische gids voor verhalenvertellers. Wat voor verhaal je ook wilt vertellen, of dat nu een roman, een serie columns, een corporate story, een toneelstuk of een filmscript is, met de Reis van de Held heb je een handzaam en praktisch model in handen. Niet alleen als steun bij het schrijven maar ook als controlemiddel: zitten alle benodigde ingrediënten in mijn verhaal? Je zou het kunnen zien als een routeplanner. Behalve de noodzakelijk stappen waarmee je spanning opbouw, helpt het je ook karakters te bouwen en verhalen te maken met herkenbare, menselijke en universele aspecten.
Maar zie het niet als kant-en-klaar recept; het is geen formule en pertinent geen invuloefening.
Wat heeft een schrijver aan je boek? 
Verhalen spiegelen het leven. Ieder verhaal – ook een levensverhaal – is naar mijn idee een variatie op hetzelfde thema: de mens die steeds weer wordt voortgedreven door zijn wil en zijn diepste verlangen om de schat, de graal, de moordenaar, de geliefde, het elixer, de waarheid, rust of God te vinden, maar in dit verlangen wordt gefrustreerd. Onderweg moeten we moeilijkheden het hoofd zien te bieden, (innerlijke) draken verslaan en uiteindelijk leren we een les. Of niet. Het model helpt je dus niet alleen met het schrijven maar geeft je ook inzichten over hoe het leven werkt.
Werkt dit boek alleen voor films en toneelstukken?
Ik kom uit de dramahoek. Ik heb voor toneel geschreven, voor film en televisie, maar ik schrijf eigenlijk van alles. En ik merk dat het model werkt voor alle verhalen; het gaat namelijk om oerprincipes voor verhaalopbouw, wat voor vorm dat verhaal ook krijgt: orde – chaos – resolutie. In de diepte gaan verhalen, maar ook menselijke problemen, op elkaar lijken.
Kwam je zelf nog op belangrijke dramatische inzichten tijdens het schrijven van het boek? Iets wat je verraste?
Er was iets wonderlijks wat er gebeurde toen ik de twaalf stappen – per stap – uitgebreid ging beschrijven. Ik dook er in onder, begon Campbell en Vogler (The writers Journey) weer te lezen, bekeek films en het leek wel of ik de betreffende fase daardoor intens doormaakte, beleefde of in ieder geval overal herkende. Het meest bizarre was dat ik nog vóór ik aan stap 8: de Crisis, begon een beetje huiverig was. Als ik die crisis maar niet zelf ga beleven, dacht ik nog. En toen stierf mijn vader. Onverwachte tegenspoed; iets wat je niet ziet aankomen. Nu is mijn boek af en kan ik stap 12, het Elixer beleven. Voor mezelf een beloning en voor anderen hoop ik een verrijking.

The best way to predict the future is to create it

Vandaag mijn nieuwe agenda (rode Moleskine) in gebruik genomen en de oude (volgekrabbeld, versleten, vertrouwd, oud en wijs) in de doos bij alle oude agenda’s en dagboeken en opschrijfboekjes gedaan. Ik hou van een echte agenda waar ik in kan schrijven, kliederen, waar ik gedachten aan toe kan vertrouwen, uitdagende doelstellingen of bevestigende mantra’s in kan formuleren. 
Mijn nieuwe agenda daagt me uit tot goede voornemens, uitdagende plannen en doelen in de komende 12 maanden. Hoe zal mijn rode Moleskine er over een jaar uitzien? Wat voor verhaal zal er dan uit te destilleren zijn? Heeft het me dichter bij de essentie gebracht? Wat zal de oogst zijn?

Mijn nieuwe agenda is mijn toekomst, de tijd die zich opent nadat 2010 zich sluit. In mijn rode Moleskine schrijf ik alle stappen die nodig zijn om dichter bij mijn bestemming te komen. Dag na dag, week na week, maand na maand.
Over een jaar zal ik terugblikken en zien wat het verhaal is geworden.
The best way to predict the future is to create it…

Stap 12… Het Elixer

De laatste stap van het avontuur…

Mijn boek is uit! De beloning voor een paar maanden schrijven zat vanmorgen netjes ingepakt in mijn brievenbus.
De cirkel weer rond, het verhaal verteld. Tijd voor een epiloog en een nieuw avontuur. Ik kan nu aan mijn nieuwe boek beginnen.

In ieder verhaal zit een beloning. In de reis van de held noemen we dat het Elixer. Het is de oogst na het zaaien. In ieder goed verteld verhaal zit daarom een elixer, ook al loopt het slecht af met de held of heeft het verhaal een open einde. Het elixer kan een echt geneesmiddel zijn waar de gemeenschap mee kan worden verrijkt, maar het geneesmiddel kan ook metaforisch zijn: een inzicht of een ervaring, die symbool staat voor de transformatie van de held en de genezende invloed die dat op zijn omgeving heeft. Het is de overdrachtelijke ‘Heilige Graal’, of de geliefde die je eindelijk in de armen sluit of de beloning voor hard werken. Wat hebben we geleerd? Van welke beperkende inzichten hebben we ons ontdaan? En hoe krijgt dat gestalte?

Om iets te ervaren van de grootsheid waartoe wij als mensen in staat zijn, hebben we behoefte aan verhalen en als die ook nog eens gaan over uitzonderlijke moed, volharding en offers is dat op de een of andere manier helend. We leren ervan en ze bieden ons troost. De vragen zijn beantwoord. De held keert terug naar huis en verrijkt de gemeenschap met zijn oogst en zijn inzichten. En ook als hij gestorven is, wordt ten diepste ervaren wat er veranderd is en welke lessen er geleerd zijn. Ook zijn er compassie en dankbaarheid voor het offer dat de held gebracht heeft.

Je kunt mijn boek bestellen!
ISBN: 9789045704463 

Stap 11, Dood en Wederopstanding

De held is in de vorige stap aangespoord tot gefocuste actie. Hij heeft haast gekregen en het verhaal is weer in de versnelling gekomen. Nu komt het erop aan de held te testen of hij de les echt geleerd heeft.
De stap die nu aan de orde is heet Dood en Wederopstanding, en toont het dubbeltje op zijn kant. Deze fase in het verhaal bepaalt of dat waar we als lezer of kijker benieuwd naar zijn geworden, ook echt gaat lukken. Zal het de geliefden lukken elkaar op tijd te vinden? Zal het onze held lukken voor zijn zaak te gaan staan? Komt hij op tijd thuis met zijn medicijn? Of met zijn verworven inzicht?
Of het nu goed of slecht afloopt, de vraag is of de held bereid is een offer te brengen voor de goede zaak of het hogere doel. Hij ondergaat zijn finale test. De held in het verhaal moet daarom tijdens deze voorlaatste stap in het avontuur zijn doodsangst overwinnen of zijn rug rechten. Is hij echt een held?
Uit ons eigen leven kennen we ook situaties die we soms aan zouden moeten gaan, maar waarbij we kiezen voor de makkelijke weg. Uit gemakzucht of omdat een klein stemmetje vanbinnen zegt: doe nou maar gewoon wat er van je verwacht wordt. De tijd voor grootse daden komt nog wel.
Maar als een held in een verhaal de dood (al of niet metaforisch) overwint en voor zijn zaak gaat staan, zijn we blij met dit heldhaftige voorbeeld. Aan de andere kant: als de held zwak is of ten ondergaat, kunnen we deze angst invoelen en wordt zijn gedrag voor ons inzichtelijk en begrijpelijk. We leren ervan en zullen daardoor zelf de zaken net zo of juist anders aanpakken.
Een treffend beeld voor deze stap is de beroemde foto van de Chinese student die voor de tank gaat staan ten tijde van de studentenopstand in Peking op het Plein van de Hemelse Vrede, in juni 1989. Dit beeld heeft de wereld tot diep in de ziel geraakt. We zien iemand die bereid is zijn persoonlijke leven te geven voor de grote zaak. En dat is precies wat stap 11 inhoudt.

Stap 10, de Terugkeer


Tijdens de vorige stap heeft de held in de diepste duisternis de schat van inzicht veroverd, zich ten diepste iets gerealiseerd, de situatie geanalyseerd, vuile handen gemaakt, of heeft hij met verraad en bedrog te maken gehad.
Nu volgt de fase waarin hij een uitweg moet vinden uit de duisternis. Hij moet zijn verworven schat – of dat nu een geliefde of een inzicht is – gaan delen met de wereld waaruit hij vertrokken is. De held herinnert zich waar het avontuur om begonnen was, krijgt een visioen of herinnert zich de lessen van de mentor. Er is weer licht aan het einde van de tunnel.
In veel actiefilms volgt nu de beroemde achtervolgingsscène: met de vijand op de hielen rennen voor je leven. Het is het herwinnen van de focus na alle verwarring. Doelgerichte actie volgt. Groepen hergroeperen zich. In romantische komedies zie je hier de hoofdpersoon zich haasten om de verloren gewaande geliefde die al op de trein wacht, of op de vliegtuigtrap staat, alsnog de liefde te verklaren.
De fase van de Terugkeer, gaat om focus herwinnen. Als de held tot de kern van de zaak is doorgedrongen en zijn queeste tot een goed einde heeft gebracht, moet hij weer terug naar huis met zijn schat. Hij moet de gemeenschap verrijken met het levensbrengende elixer. Daarvoor moet hij ontsnappen of vluchten uit de speciale wereld, en hij krijgt daarbij soms onverwachte en mysterieuze hulp van buitenaf. Als de vijand hem niet op de hielen zit, kan het zijn dat die zich weer heeft opgericht voor een finale aanval. Deze fase brengt versnelling, actie en doelgerichtheid in het verhaal teweeg.
In Thelma & Louise van Ridley Scott, uit 1992, realiseren de vriendinnen zich dat ze omsingeld zijn door de complete politiemacht van LA. De vijand heeft zich gegroepeerd, angstaanjagend en krachtiger dan ooit tevoren. Op dat moment kijken ze elkaar aan en herinneren elkaar eraan waar het nu ook alweer om te doen was: ‘Go for it…’ En dan sturen ze de auto van het klif af. Beter dood en vrij dan gevangen!

Stap 9, de Dolk

De vorige stap in het verhaal heeft een diepe crisis veroorzaakt. De held heeft oog in oog gestaan met de dood en zijn diepste angst onder ogen gezien. Niets is nu meer zoals het was. De ramp heeft zich voltrokken en de consequenties dringen nu door.
Dan volgt nu de fase van het ontluisterende inzicht of het akelige besef. De keiharde waarheid moet nu doordringen. En dat is een pijnlijke, maar tegelijkertijd inzichtgevende aangelegenheid. De ‘Dolk’ kan verwijzen naar zowel de fysieke dolk waarmee de schat wordt veroverd, naar de metaforische dolk in de rug op het moment van verraad of ontmaskering, maar vooral ook naar het scherpe inzicht, de eye-opener op basis waarvan onze held nu een keuze maakt. De held moet door de hel en moet een symbolische dood sterven, en pas dan kan hij een echte beslissing nemen. Hij moet tot de kern doordringen. Vandaar de Dolk. Hij verwerft een belangrijk inzicht en maakt op basis daarvan een keuze. Daarmee neemt het verhaal een definitieve wending.
Denk bijvoorbeeld aan Oedipous: Wanneer de gruwelijke waarheid over zijn levenslot tot hem is doorgedrongen vervloekt hij zichzelf en steekt zich de ogen uit. Hiermee verliest hij zijn gezichtsvermogen, maar verwerft hij een diep inzicht. Na de ramp moet het inzicht volgen. En dat inzicht kan pijnlijk zijn, maar ook waardevol.
Dit diepe inzicht in zichzelf komt tot stand door de confrontatie uit de vorige fase. En deze confrontatie doet pijn en snijdt als een mes door de ziel, omdat het een scherpe zelfanalyse betreft of de held laat zien in welke leugens hij geloofd heeft.
Stap 9 is daarmee de fase van het ‘realiseren’ en tot inzicht komen. Dit gaat met de nodige pijn gepaard, omdat tegelijkertijd oude banden worden doorgesneden, zekerheiden en illusies worden doorgeprikt. Dit inzicht is het logische gevolg van de crisis en tegelijkertijd de beloning voor het doorstaan van die crisis. De held begrijp nu welke leugens hem gevangen hebben gehouden. Er wordt van hem scherpe analyse, helder inzicht en vastberadenheid geëist om knopen door te hakken. Tegelijkertijd verwerft hij daarmee de grootste schat, namelijk de schat van inzicht in hoe de wetten van leven en dood werken. Door de keuze die hij maakt, neemt het verhaal een definitieve wending.
Een mooi voorbeeld is de scène uit de film Million Dollar Baby (2004). Frankie (Clint Eastwood) realiseert zich dat het leven voor zijn bokspupil Maggie geen zin meer heeft nu ze in een keihard gevecht haar rug gebroken heeft. Frankie besluit Maggie te helpen en geeft haar een dodelijke injectie.

Stap 8 – de Crisis

De Crisis, ook wel ‘de Omslag’ of ‘de Beproeving’ genoemd, is de fase waarin het noodlot toeslaat en de wereld van de held instort, of waarin hij letterlijk of figuurlijk door de hel moet. De held verliest de macht over het stuur. De vijandelijke troepen hebben zich slim verzameld en vallen aan. Dit is de ultieme beproeving, de hoofdcrisis. De Crisis appelleert aan de meest wezenlijke drijfveer van de hoofdpersoon en vormt de sleutel tot diens magische kracht en werkelijke inzicht. De Crisis zal voor de held tegelijk de kans van zijn leven zijn.
     Een verhaal zonder crisis is als een lichaam zonder kloppend hart. Het woord ‘crisis’ komt uit het Grieks en betekent ‘scheiding’. Een crisis is een gebeurtenis die het verhaal in tweeën deelt: na de crisis zal niets meer hetzelfde zijn.
De omstandigheden zijn nu bijzonder ongunstig en de held moet de confrontatie aangaan met interne of externe duistere krachten. Daarmee verliest hij de controle, bepaalde zekerheden, het leven of een geliefde. Deze fase is een keerpunt. Hierna is niets meer zoals het hiervoor was.
In de Deense speelfilm Festen van Tomas Vinterberg uit 1998 breekt de pleuris uit wanneer de zoon op de zestigste verjaardag van zijn vader publiekelijk onthult dat zijn vader hem en zijn zus in hun jeugd herhaaldelijk heeft misbruikt. Met zijn ‘speech’ laat hij een bom ontploffen op wat een feestelijke familiebijeenkomst had moeten zijn. Na deze verpletterende mededeling is niets meer zoals het was.