Hoe kunst kan helen…
Hamlet stelt deze beroemde vraag ‘Zijn of niet zijn…?’
Ik stel hem mezelf ook wel eens.
Niet in de dramatische zin van het woord. Geen dolk of slaapmiddelen, maar gewoon: doorgaan of even niet?
Verdragen… of wegvluchten?
Wat Hamlet doet is tobben. Hij kan zijn hoofd niet uitschakelen en de maalstroom van gedachten maakt hem gek. Moet ie nu wel zijn vader wreken of niet? Bestaat er leven na de dood? Het hele stuk piekert hij over existentiële vragen, morele dilemma’s en heeft hij diepe persoonlijke conflicten.
Ik heb ook wel eens last van zo’n innerlijke terrorist die me voortdurend bestookt met een spervuur aan gedachten. En gedachten kunnen behoorlijk gekmakend zijn. Vooral twijfel maakt besluiteloos, angstig en zorgt dat we de boel niet voldoende vertrouwen. Het houdt ons gevangen.
Onlangs zag ik de film Hamnet (2025, film directed by Chloé Zhao) – over het verlies van Shakespeare’s zoontje en het is zo mooi hoe de makers het biografische gegeven (het echte verdriet om de dood van het jongetje) benutten om Shakespeares drijfveren en zielenroerselen (en die van zijn vrouw) duidelijk te maken. Hoe hij rouw, wanhoop en twijfel weet om te smeden naar een betekenisvolle tekst en zo iets moois en nieuws naar voren bracht.
Een besef, een bewustzijn.
Dat is de alchemie van kunst. Een proces waarin van lood goud wordt gesmeed.
Waarmee weer eens duidelijk wordt dat we ons leven niet kunnen vernieuwen met ratio, denkmodellen en analyses.
Alleen met radicale transformatie (=omvorming). Van lood naar goud. (In populaire termen heet dat: hoe je van je shit een hit maakt.)
Maar ja, schakel dat denken maar eens uit. Een gemiddeld brein produceert zo’n 60.000 gedachten per dag, waarvan 95% over het verleden gaat en meestal negatief is, de grammofoonplaat die blijft hangen. We herkauwen, we malen, we bouwen gevangenissen van ‘wat als’ en ‘als ik maar’.
Twijfel is trouwens een oud familielid. Volgens de I Tjing wordt op het moment dat vadertje Hemel en Moedertje Aarde elkaar ontmoeten, Intuïtie geboren, die heldere flits van innerlijk weten. Maar direct daarna komt z’n jongere broertje ter wereld: Twijfel. Altijd sceptisch, berekenend, altijd met een tegenargument paraat.
Het gaat er niet om dat we de Twijfel verslaan, dat lukt toch niet. Maar we kunnen strategieën verzinnen om Twijfel de mond snoeren.
Dat lukt het beste met creativiteit, meditatie, muziek, spel en aanwezigheid.
Als ik volledig opga in iets – schrijven, ademen, tekenen, bewegen – stopt de twijfel. Dan verdwijnt mijn tobberige ikje even naar de achtergrond, daal ik af naar een dieper stukje in mezelf.
En dat is precies het moment waarop de terrorist zijn grip verliest en er iets nieuws geboren kan worden.
Nu de wereld weer eens superonveilig lijkt, er spanningen zijn op het wereldtoneel, maar ook als er andere zorgen zijn of onzekerheden… probeer ik elke dag uit mijn hoofd te geraken, door iets leuks te doen, iets onverwachts, iets om de routines e doorbreken. Dat stimuleert de dopamine, sust de terrorist en geeft mijn brein een pauze.
Zijn of niet zijn?
Zijn!
Maar dan wel op jouw eigen wijze: aanwezig, speels, en zonder het spervuur van je innerlijke terrorist.
‘Wat je ook kunt doen of droomt te kunnen, begin ermee. Stoutmoedigheid bergt genialiteit, kracht en magie in zich.’
— Goethe
(C) Mieke Bouma